FLUTD : โรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างในแมว

โรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างในแมวหรือ FLUTD ประกอบด้วยกลุ่มอาการต่างๆซึ่งส่วนใหญ่ก่อให้เกิดการอักเสบของทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง แมวป่วยมักแสดงอาการเหมือนกระเพาะปัสสาวะอักเสบในคน เช่นการมีเลือดในปัสสาวะ  อาการปัสสาวะไม่ออกหรือลำบาก

ในแมวบางตัว การเกิดผลึกนิ่วในทางเดินปัสสาวะส่วนล่างสามารถทำให้เกิดการอุดตันทางเดินปัสสาวะได้ ซึ่งพบได้บ่อยในแมวเพศผู้เนื่องจาก ท่อปัสสาวะของแมวเพศผู้แคบกว่าท่อปัสสาวะของแมวเพศเมีย   ในแมวที่ไม่สามารถถ่ายปัสสาวะได้ สามารถเสียชีวิตได้ภายใน 2-4 วัน  เนื่องจากกรณีที่มีการอุดตัยของท่อปัสสาวะนั้นจะทำให้น้ำปัสสาวะไหลย้อนกลับขึ้นไปทำลายไต และทำให้เกิดไตวายตามมาได้

สาเหตุและปัจจัยเสี่ยง

ไม่มีสาเหตุที่แน่นอนของโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง  แต่จากการศึกาพบว่ามีปัจจัยเสี่ยงดังนี้

อาหาร : ระดับแร่ธาตุบางชนิดที่สูงเกินไปจะทำให้มีความเสี่ยงต่อการเกิดผลึกนิ่วในปัสสาวะ แร่ธาตุแมกนีเซียมและฟอสฟอรัส เป็นส่วนประกอบสำคัญของในนิ่วสตรูไวท์ (struvite) ซึ่งเป็นนิ่วี่พบได้บ่อย  ดังนั้นจึงควรีการควบคุมปริมาณแร่ธาตุเหล่านี้ในอาหารให้มีปริมาณน้อย  นอกจากนี้อาหารแมวยังมีผลต่อการเปลี่ยนแปลงความเป็นกรด-ด่างในปัสสาวะ ซึ่งนิ่วแต่ล่ะชนิดจะมีการก่อตัวในสภาพความเป็นกรด-ด่างที่แตกต่างกัน  เช่นนิ่วสตรูไวท์จะก่อตัวในปัสสาวะที่เป็นด่าง  ในขณะที่นิ่วแคลเวียมออกซาเลท (calcium oxalate) จะก่อตัวได้ดีในปัสสาวะที่เป็นกรด   ดังนั้นการให้อาการที่ปรับสมดุลความเป็นกรด-ด่างของปัสสาวะได้เหมาะสมก็จะช่วยลดโอกาสการเกิดผลึกนิ่ว

พฤติกรรม : การขาดการออกกำลังกาย การถูกกักขัง การกินน้ำน้อย การอั้นปัสสาวะ เป็นปัจจัยเสี่ยงที่ก่อให้เกิดโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล้าง

 สภาพร่างกาย : แมวที่มีน้ำหนักเกินหรืออ้วนเนื่องจากอาหารและปัจจัยแวดล้อม มความเสี่ยงต่อการเกิโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง

เพศ : แมวทั้งเพศผู้และเพสเมียมีความเสี่ยงในการเกิดโรคทางเดินปัสสาวะส่วนล่างเทาๆกัน  แต่แมวเพศผู้มีความเสี่ยงในการเกิดการอุดตันมากกว่าแมวเพศเมีย  เนื่องจากลักษณะทางกายภาพของท่อทางเดินปัสสาวะที่เล็กกว่าแมวเพศเมีย

ความเครียด : การเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อม หรือการมีสัตว์เลี้ยงตัวใหม่

• ปัสสาวะบ่อย แต่ปริมาณน้อย

• ปัสสาวะผิดที่ หรือปัสสาวะนอกกระบะทราย

• มีเลือดในปัสสาวะ

*** ในแมวที่ไม่สามรถถ่ายปัสสาวะได้ เนื่องจากเกิดกาอุดตันทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง จำเป็นต้องได้รับการรักษาทันที เพราะเป็นปัญหาที่อันตรายถึงชีวิต ***

• จากประวัติและอาการ : ปัสสาวะเป็นเลือด หรือปัสสาวะไม่ออก

• จากการตรวจร่างกาย : เจ็บเกร็งเมื่อคลำช่องท้อง  พบกระเพาะปัสสาวะมีขนาดใหญ่ในรายที่การอุดตันทางเดินปัสสาวะส่วนล่าง

• การตรวจวิเคาะห์ปัสสาวะเพื่อดูผลึกที่ละลายอยู่ในปัสสาวะ (เป็นวิธีที่ดีที่สุดในการระบุชนิดของนิ่ว)

• การ x-ray หรือ ultrasound ช่องท้อง เพื่อดูก้อนนิ่วในกระเพาะปัสสาวะ อาจพบหรือไม่พบก้อนนิ่วก้ได้  เนื่องจากก้อนนิ่วมีหลายชนิด มีทั้งแบบที่มองเห็นและมองไม่เห็น

ขึ้นอยู่กับอาการ ลักษณะของปั๋ญหา การอุดตัน และชนิดของก้อนนิ่ว

• การรักษาทางยา : ยาปฏิชีวนะในรายที่มีการติดเชื้อ ยาขับปัสสาวะ หรือกลุ่มยาที่มีฤทธิ์ขยายท่อปัสสาวะ

• การปรับสมดุลกรดด่างของปัสสาวะ เพื่อให้นิ่วละลาย (ต้องทราบชนิดของนิ่วที่เป็นก่อน)

• การสอดท่อปัสสาวะในรายที่มีการอุดตัน

• การให้สารน้ำ เพื่อแก้ไขภาวะขาดน้ำ และการบรรเทาตามอาการอื่นๆ

• กรณีมีก้อนนิ่ว  ขึ้นอยู่กับชนิดของนิ่วว่าจะผ่าตัด รักษาด้วยยา หรืออาหารสัตว์ป่วยเฉพาะโรค

• การผ่าตัดแปลงเพศในแมวเพศผู้ที่เกิดการอุดตันท่อทางเดินปัสสาวะส่วนล่งแบบแก้ไขไม่ได้

• เลือกใช้อาหารสัตว์ป่วยเฉพาะโรคที่เหมาะสมกับปัญหาที่เป็น

• ไม่ให้แมวกินของขบเคี้ยว อาหารปรุงเอง หรือวิตามินอาหารเสริมเองโดยเด้ดขาด

• จัดหาน้ำดื่มที่สะอาดให้แมว  หากจำเป็นอาจต้องบังคับป้อนน้ำให้แมวเป็นระยะ

• หมั่นดูแลกระบะทราย ดูการขับถ่ายของแมวเป็นประจำ

ี• เมื่อแมวเริ่มแสดงอาการผิดปกติเกี่ยวกับปัญหาทางเดินปัสสาวะส่วนล่างรีบพาไปพบสัตวแพทย์ทันท

ี

อาการเบื่ออาหารหรือปฏิเสธอาหารสัตว์ป่วยเฉพาะโรคอาจพบได้ในแมวหลายๆตัว  หากแมวของท่านปฏิเสธการกินอาหารให้ลองปฏิบัติดังนี้

• เปลี่ยนแปลงอาหารอย่างช้าๆ  โดยเริ่มจากการผสอาหารใหม่กับอาหารเก่า และค่อยๆเพิ่มสัดส่วนอาหารใหม่ทุกๆวันทีละน้อย จนกระทั่งเปลี่ยนเป็นอาหารใหม่ 100%

• หากเป็นอาหารเปียกสามารถอุ่นอาหาร ให้อุ่นๆ เพื่อเพิ่มความน่ากินของอาหาร ระวังอย่าให้อุณหภูมิสูงเกินไป

• หากแมวของท่านไม่ยอมกินอาหารเกินกว่า 48 ชั่วโมง รีบปรึกษาสัตวแพทย์ทันที

*** ในบางกรณีอาจจำเป็นต้องใช้วิธีการบังคับป้อนอาหาร  โดยใช้อาหารผสมน้ำและปั่นให้ละเอียด และบังคับป้อนด้วย Syringe  หรืออาจผสมอาหารที่แมวชอบ  แต่ต้องเป็นอาหารที่ไม่ปรุงรสลงไปในอาหารสัตว์ป่วยโดยอัตราส่วนไม่เกิน 10% ของปริมาณอาหารสัตว์ป่วยที่ต้องกิน เพื่อเพิ่มความน่ากินของอาหาร   (อาหารสัตว์ป่วยเฉพาะโรคต่อให้ดีเลิศแค่ไหนก็ตาม ถ้าไม่สามารถทำให้สัตว์กินได้ก้ไม่มีประโยชน์) ***

1. อาหารแมวป้องกันนิ่วทุกชนิด c/d (อาหารเม็ด) ของบริษัท Hill's 

2. อาหารแมวสลายนิ่วสตรูไวท์ s/d (อาหารเม็ด) ของบริท Hill's

3. อาหารแมวสลายนิ่วชนิดสตรูไวท์ (อาหารเปียก) ของบริษัท Hill's

4. Urinary S/O สูตรรักษาโรคทางเดินปัสสาวะ (อาหารเม็ด) ของ Royal Canin

5. Urinary S/O สูตรรักษาโรคทางเดินปัสสาวะ (อาหารเปียก) ของ Royal Canin

อ้างอิงจาก : www.click2vet.com ด้วยความเอื้อเฟื้อจาก น.สพ.กิติกร เกียรติยิ่งอังศุลี